Odkurzacz klasy L, M czy H? Jak dobrać klasę pyłu

Normy i standardy

Odkurzacz klasy L, M czy H? Jak dobrać klasę pyłu

Moc silnika jest jednym z parametrów pracy urządzenia. Klasa pyłu wskazuje, do pracy z jakim pyłem niebezpiecznym przeznaczono urządzenie. Sam napis „HEPA” na filtrze tego nie potwierdza.

Skonsultuj dobór: 534 994 890 Porównaj klasy L, M i H

Przy doborze odkurzacza przemysłowego trzeba rozdzielić trzy rzeczy: zagrożenie wynikające z pyłu, klasę zadeklarowaną dla całego urządzenia oraz klasę zastosowanego filtra. Dopiero łączne sprawdzenie tych trzech kwestii pozwala ocenić, czy konkretny model nadaje się do danego procesu.

Norma IEC/EN 60335-2-69 opisuje system L/M/H. Oficjalne zestawienie IFA/DGUV łączy klasy z wartością dopuszczalnego narażenia zawodowego (OEL; w Polsce punktem odniesienia jest NDS) i właściwościami CMR, czyli rakotwórczymi, mutagennymi lub działającymi szkodliwie na rozrodczość.

Klasa L >99% wymagana skuteczność materiału filtracyjnego; maksymalny stopień przenikania: poniżej 1%.

Klasa M >99,9% wymagana skuteczność materiału filtracyjnego; maksymalny stopień przenikania: poniżej 0,1%.

Klasa H >99,995% wymagana skuteczność materiału lub elementu filtracyjnego; maksymalny stopień przenikania: poniżej 0,005%.

Ważne doprecyzowanie: wartości 99%, 99,9% i 99,995% w publicznej tabeli IFA/DGUV dotyczą materiałów lub elementów filtracyjnych. Nie są prostym wynikiem pomiaru „całej maszyny”. O klasie urządzenia rozstrzygają jego oznaczenie oraz dokumentacja producenta, a nie sam procent podany przy wkładzie.

Progi L, M i H

Klasa zależy od poziomu zagrożenia, nie od potocznej nazwy pyłu

Wartość OEL/NDS jest jednym z kryteriów. Drugim kryterium są właściwości substancji, zwłaszcza jej zaklasyfikowanie jako CMR. Dlatego nie da się bezpiecznie stworzyć jednej listy pod tytułem „gips = L, drewno = M, beton = H” bez sprawdzenia składu materiału i procesu.

Klasa L: Dla suchych pyłów niebezpiecznych o OEL powyżej 1 mg/m³. Maksymalny dopuszczalny stopień przenikania materiału filtracyjnego jest niższy niż 1%.
Klasa M: Dla substancji o OEL równym lub wyższym niż 0,1 mg/m³. Maksymalny dopuszczalny stopień przenikania materiału filtracyjnego jest niższy niż 0,1%.
Klasa H: Dla substancji o OEL poniżej 0,1 mg/m³ oraz substancji CMR. Maksymalny dopuszczalny stopień przenikania materiału lub elementu filtracyjnego jest niższy niż 0,005%.

Zasada praktyczna: wybieraj klasę na podstawie karty charakterystyki, oceny ryzyka i dokumentacji konkretnej maszyny. Urządzenie wyższej klasy może być stosowane także do pyłu niższej klasy zagrożenia, ale nie zastępuje wymagań dotyczących pyłów palnych, stref ATEX ani szczególnych procedur, np. dla azbestu.

Dobór do procesu

Trzy przykłady, w których skrót myślowy prowadzi do złej decyzji

Pył drzewny: minimum M w wytycznych dla obróbki drewna

Wytyczne DGUV dla odciągania i sprzątania w obróbce drewna wskazują, że należy stosować urządzenie co najmniej klasy M. Jednocześnie IARC klasyfikuje pył drzewny jako rakotwórczy dla człowieka, a unijna wartość graniczna dla frakcji wdychalnej pyłu drewna twardego wynosi 2 mg/m³. Nie wynika z tego jednak automatyczna zasada „zawsze M” ani „zawsze H” — dobór trzeba odnieść do procesu, lokalnych przepisów i oceny ryzyka.

Pył drzewny może być również palny. Klasa M opisuje zagrożenie zdrowotne i filtrację, lecz sama w sobie nie potwierdza przydatności urządzenia do pracy w atmosferze potencjalnie wybuchowej.

Szlifowanie drewna z odciągiem pyłu podłączonym bezpośrednio do szlifierki — Szlifowanie drewna z odciągiem pyłu bezpośrednio przy narzędziu — zdjęcie poglądowe: Antoni Shkraba / Pexels

Krzemionka respirabilna: wartość 0,1 mg/m³ nadal mieści się w progu M

Respirabilna krzemionka krystaliczna powstaje m.in. przy cięciu, wierceniu i szlifowaniu betonu, cegły, kamienia oraz płytek. Unijna wiążąca wartość graniczna wynosi 0,1 mg/m³, a prace powodujące narażenie na taki pył są objęte przepisami o czynnikach rakotwórczych. W tabeli klas wartość równa 0,1 mg/m³ mieści się jeszcze w progu M — w kryterium liczbowym klasa H obejmuje wartości poniżej tego poziomu.

Nie oznacza to jednak automatycznego wyboru jednego urządzenia do każdej pracy z krzemionką. Oficjalne wytyczne HSE dla obróbki betonu wskazują na dobór urządzenia klasy M lub H zależnie od zadania i oceny ryzyka. Przed zakupem trzeba ustalić skład materiału, sposób pracy, wymagania na danym stanowisku oraz klasę zadeklarowaną dla kompletnego urządzenia.

Intensywna chmura pyłu powstająca podczas cięcia betonowych krawężników pilarką — Cięcie elementów betonowych — przykład intensywnego zapylenia; nie jest to wzorzec organizacji BHP. Zdjęcie poglądowe: Ulrick Trappschuh / Pexels

Gips i mieszaniny budowlane: sprawdź skład, zanim przyjmiesz klasę L

Czysty materiał i gotowa mieszanka nie muszą mieć takiego samego profilu zagrożeń. W zaprawie, kleju lub pyle po cięciu może znajdować się krzemionka albo inny składnik o niższej wartości granicznej. Nazwa na worku nie zastępuje karty charakterystyki i opisu faktycznej operacji.

Najczęstsze nieporozumienie

Filtr HEPA H14 nie robi z odkurzacza urządzenia klasy H

H13/H14 i L/M/H to dwa różne systemy oznaczeń. Pierwszy opisuje filtr, drugi — przeznaczenie maszyny do pracy z pyłem niebezpiecznym.

Klasy H13 i H14 pochodzą z normy EN 1822 i dotyczą skuteczności elementu filtracyjnego. Klasy L, M i H pochodzą z IEC/EN 60335-2-69. Producent może więc oferować filtr HEPA H14 jako wyposażenie urządzenia, nie deklarując dla całej maszyny klasy pyłu H.

Przy zakupie szukaj w instrukcji, deklaracji zgodności lub certyfikacie jednoznacznego oznaczenia klasy urządzenia. Oznaczenie „filtr klasy M” lub „HEPA” na stronie sklepu jest informacją o wyposażeniu, nie dowodem certyfikacji kompletnej maszyny.

Więcej o samych filtrach: HEPA H13 czy H14 — co oznacza klasa filtra w odkurzaczu profesjonalnym.

Weryfikacja maszyny

Pięć punktów, które trzeba potwierdzić w dokumentacji

Nie wystarczy porównać mocy, pojemności i nazwy filtra. Dla pyłów niebezpiecznych liczą się kompletna konfiguracja urządzenia — wraz z wężem i sposobem odbioru odpadu — oraz instrukcja obsługi.

1. Klasa całego urządzenia: Jednoznaczne oznaczenie L, M lub H w instrukcji, deklaracji zgodności albo certyfikacie — dla dokładnie tej wersji i konfiguracji.
2. Przepływ i alarm: Dla maszyn M/H używanych jako odciąg przy narzędziu należy sprawdzić wymagany przepływ i działanie sygnalizacji. HSE opisuje sprawdzenie, czy prędkość powietrza przekracza 20 m/s, lub pomiar równoważnego strumienia objętości.
3. Odbiór pyłu: Worek, wkład workowy (liner) lub inny system odbioru musi być właściwy dla modelu i zadania. Operator powinien móc go zamknąć i usunąć zgodnie z instrukcją, bez niekontrolowanego rozsypania zawartości.
4. Filtr i serwis: Sposób czyszczenia, wymiany i utylizacji filtra określa producent. Samo oznaczenie H nie oznacza, że filtr wolno myć lub ponownie używać; nie stanowi też automatycznego zakazu każdej metody czyszczenia.
5. Ryzyka dodatkowe: Pył palny, strefa ATEX, azbest lub materiał biologiczny mogą podlegać odrębnym wymaganiom. Klasa zdrowotna L/M/H ich nie zastępuje.

Dokument ważniejszy niż skrót w karcie produktu: jeżeli opis handlowy podaje tylko „filtr klasy M” albo „HEPA H14”, poproś o dokument potwierdzający klasę kompletnego urządzenia w oferowanej konfiguracji.

Przykłady z oferty PURECO

Co rzeczywiście potwierdzają karty dwóch odkurzaczy PURECO

Poniższe modele pokazują różnicę między informacją o filtrze, opisem sklepu a deklaracją producenta. Przy zastosowaniu do pyłu niebezpiecznego warto uzyskać instrukcję lub certyfikat dla dokładnego kodu oraz konfiguracji kupowanej maszyny.

01 / opcje filtracyjne

CA 2.40 / 3.40 Comac TMB

Karta modelu podaje następujące parametry: filtr gwiaździsty 2 m², ręczne otrzepywanie, 2200/3300 W, podciśnienie 22 kPa i zbiornik 40 l.

Filtr teflonowy klasy M i filtr HEPA są wymienione jako opcje.
Sama opcja filtra nie potwierdza klasy M całego urządzenia.
Przed użyciem do pyłu niebezpiecznego potrzebna jest dokumentacja konkretnej konfiguracji.

02 / ATEX i HEPA

Planet 22S ATEX Ex

Karta PURECO podaje dopuszczenie do pracy w strefie 22, zbiornik 30 l, 1200 W, przepływ 224 m³/h oraz filtrację HEPA H14. Aktualne materiały IPC dodatkowo deklarują certyfikację H.

ATEX dotyczy zagrożenia wybuchem, natomiast H14 — klasy elementu filtracyjnego.
Deklaracja „H certification” pochodzi z aktualnej karty producenta IPC.
Przed potraktowaniem tej deklaracji jako formalnego dowodu trzeba uzyskać dokument dla konkretnego kodu i konfiguracji.

Odkurzacz przemysłowy Planet 22S ATEX Ex na białym tle — Planet 22S ATEX Ex — IPC deklaruje certyfikację H; ATEX, H14 i klasa pyłu nadal są odrębnymi informacjami w dokumentacji.

Podaj materiał, proces i sposób pracy. Sprawdzimy parametry oraz dokumentację modelu, zanim uznasz go za właściwy dla danej klasy pyłu.

Zadzwoń: 534 994 890 Zobacz odkurzacze przemysłowe

Granice poradnika

Czego sama norma i ten artykuł nie rozstrzygają

01 / narażenie

Nie zastępują pomiarów i oceny ryzyka

Klasa odkurzacza jest elementem zabezpieczenia. Nie potwierdza, że ekspozycja pracowników na konkretnym stanowisku mieści się w dopuszczalnych granicach.

02 / wybuch

Nie zastępują oceny ATEX

Pył może być szkodliwy dla zdrowia i jednocześnie palny. Klasa L/M/H oraz dopuszczenie do strefy zagrożonej wybuchem odpowiadają na inne pytania.

03 / dokument

Nie zastępują certyfikacji produktu

Zdjęcie, opis sklepu i symbol filtra nie zastępują instrukcji, deklaracji zgodności ani certyfikatu dla kompletnej wersji urządzenia.

04 / zastosowanie

Nie obejmują wszystkich procedur szczególnych

Azbest, materiały biologiczne i inne szczególne zagrożenia mogą wymagać dodatkowych zezwoleń, oznaczeń, metod pakowania oraz serwisu.

FAQ

Najczęstsze pytania o klasy pyłu

Czy odkurzaczem klasy M można sprzątać pył klasy L?

Tak — w zakresie klasyfikacji zagrożenia zdrowotnego urządzenie wyższej klasy może być stosowane do pyłu niższej klasy. Nadal trzeba jednak sprawdzić pozostałe warunki zadania, np. palność pyłu, strefę ATEX i sposób odbioru odpadu.

Czym różni się klasa H od filtra HEPA H14?

Klasa H odnosi się do urządzenia przeznaczonego do pyłów wysokiego ryzyka według IEC/EN 60335-2-69. H14 jest klasą elementu filtracyjnego według EN 1822. Filtr H14 może być wyposażeniem maszyny, która nie ma deklaracji klasy pyłu H.

Jaka klasa jest potrzebna do pyłu drzewnego?

Wytyczne DGUV dla obróbki drewna wskazują, że należy stosować urządzenie co najmniej klasy M. Ostateczny dobór powinien uwzględniać ocenę ryzyka, rodzaj procesu, lokalne wymagania i palność pyłu; sama klasa M nie oznacza dopuszczenia ATEX.

Czy wartość 0,1 mg/m³ oznacza automatycznie klasę M?

Wartość równa 0,1 mg/m³ mieści się w progu liczbowym klasy M; próg liczbowy klasy H obejmuje wartości poniżej 0,1 mg/m³. Nie przesądza to jednak o doborze urządzenia do każdej pracy z respirabilną krzemionką krystaliczną — urządzenie klasy M lub H dobiera się do procesu, oceny ryzyka i obowiązujących wymagań.

Co oznacza kontrola 20 m/s w maszynie M lub H?

HSE wskazuje, że podczas sprawdzania odciągu współpracującego z narzędziem należy potwierdzić prędkość powietrza powyżej 20 m/s albo równoważną wartość strumienia objętości, a także zadziałanie alarmu po spadku poniżej ustalonego progu. Kontrolę wykonuje się dla największej średnicy przewodu przewidzianej przez producenta.

Czy odkurzacz ATEX to to samo co odkurzacz klasy H?

Nie. ATEX dotyczy pracy w atmosferze potencjalnie wybuchowej, a klasa H — zagrożenia zdrowotnego i wymagań dla pyłu niebezpiecznego. W danym zastosowaniu może być potrzebne urządzenie spełniające oba zestawy wymagań, jednak jednego zestawu nie można utożsamiać z drugim.

Dobór bez zgadywania

Najpierw materiał i proces. Później konkretna maszyna.

Prześlij kartę charakterystyki materiału albo opisz stanowisko pracy. Zweryfikujemy, jakich informacji i potwierdzeń należy szukać w dokumentacji urządzenia.

534 994 890 Przejdź do oferty

Dokumentacja

Źródła i odnośniki

IEC, IEC 60335-2-69:2021 — zakres normy i załącznik AA dla urządzeń do pyłów niebezpiecznych. Oficjalna karta normy.
IFA / DGUV, Testing of dust removal filters — progi OEL, kryterium CMR oraz wartości przenikania dla L, M i H. Oficjalne zestawienie.
HSE, LEV — Frequently asked questions — weryfikacja przepływu i alarmu dla urządzeń M/H współpracujących z narzędziem. hse.gov.uk.
Dyrektywa 2004/37/WE — skonsolidowany tekst obejmujący wiążące wartości graniczne dla pyłu drewna twardego i respirabilnej krzemionki krystalicznej oraz ujęcie prac powodujących narażenie na respirabilną krzemionkę krystaliczną (RCS) w wykazie procesów rakotwórczych. EUR-Lex.
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń — aktualny polski punkt odniesienia dla NDS. Tekst ujednolicony w ELI.
IARC, Arsenic, Metals, Fibres, and Dusts, Volume 100C — ocena pyłu drzewnego i krzemionki krystalicznej. IARC.
DGUV Information 209-044, Holzstaub — co najmniej klasa M przy odciąganiu i sprzątaniu pyłu w obróbce drewna. Dokument PDF.
HSE, Scabbling or grinding — dobór odciągu klasy M lub H do prac z betonem zależnie od zadania i ryzyka. hse.gov.uk.
Zweryfikowane karty PURECO: CA 2.40/3.40 oraz Planet 22S ATEX Ex, a także aktualna karta IPC z deklaracją H.
Fotografie poglądowe pochodzą z Pexels; licencja zezwala na bezpłatne używanie i modyfikowanie zdjęć. Warunki licencji.