Mydło antybakteryjne czy zwykłe? Co mówią badania o myciu rąk

person PURECO Bydgoszcz
PURECOBAZA WIEDZY / HIGIENA

Higiena rąk

Mydło antybakteryjne
czy zwykłe?

Co mówią badania o myciu rąk.

CO NAJMNIEJ20spocierania dłoni
z mydłem
Zalecenie CDC

Do codziennego mycia rąk wystarcza zwykłe mydło i woda. Nie ma przekonujących dowodów, że konsumenckie mydła antybakteryjne lepiej zapobiegają chorobom. Liczą się dokładne mycie, odpowiedni czas i osuszenie dłoni. Badania nad triklosanem, dawniej częstym dodatkiem do takich mydeł, pokazują, dlaczego sam napis „antybakteryjne” nie oznacza lepszej ochrony.

27badań w przeglądzie z 2007 roku: mydła z triklosanem bez przewagi nad zwykłym mydłem
20 style trwa zalecane pocieranie dłoni. Po takim kontakcie mydło z 0,3% triklosanu nie działało lepiej
9 hkontaktu w laboratorium — w tym pomiarze mydło z 0,3% triklosanu zabijało więcej bakterii niż zwykłe
19substancji, m.in. triklosan, objął przepis FDA z 2016 roku dla konsumenckich środków do mycia

Film · omówienie wpisu

Mydło antybakteryjne czy zwykłe? Najważniejsze wnioski w trzy minuty.

Wersja wideo tego artykułu: co pokazał przegląd 27 badań, dlaczego wynik z probówki nie przekłada się na mycie rąk, co zmieniły przepisy w USA i UE, jak myć ręce według CDC i ile bakterii przenoszą mokre dłonie.

  • Przegląd 27 badań
  • Triklosan: probówka a umywalka
  • Przepisy USA i UE
  • 5 kroków mycia wg CDC
  • Osuszanie: ok. 68 000 → ok. 140

01 / Przegląd

Mydło antybakteryjne a zwykłe.
Co wynika z badań.

Na pytanie z tytułu najlepiej odpowiada przegląd 27 badań Aiello, Larsona i Levy’ego z 2007 roku. Mydła z triklosanem w stężeniach typowych dla produktów konsumenckich (0,1–0,45%) nie chroniły przed objawami infekcji lepiej niż zwykłe mydło i nie usuwały z dłoni więcej bakterii. Na brak wykazanej przewagi produktów antybakteryjnych nad zwykłym mydłem zwraca też uwagę przegląd Velazquez i wsp. (Indoor Air, 2019) o środkach czyszczących w budynkach.

Czytając takie badania, warto odróżnić dwa rodzaje wyników: ile bakterii ubyło w eksperymencie oraz czy ludzie rzadziej chorowali. Pierwszy mierzy się w laboratorium, drugi w obserwacji grup ludzi.

Metaanaliza Aiello i wsp. z 2008 roku odpowiada na inne pytanie: czy programy higieny rąk zmniejszają liczbę zachorowań. Metaanaliza to zbiorcze opracowanie wyników wielu badań, w tym przypadku 30. Programy obejmowały m.in. edukację higieniczną; najkorzystniejsze okazało się połączenie edukacji ze zwykłym mydłem. Zachorowań żołądkowo-jelitowych było w nich o 31% mniej (95% CI 19–42%), a oddechowych o 21% (95% CI 5–34%). Regularne mycie rąk ma więc sens. Ten zbiorczy wynik nie ocenia konkretnego mydła; autorzy osobno podają, że mydło antybakteryjne dawało niewielką dodatkową korzyść w porównaniu ze zwykłym.

200727 badań

Mydła z triklosanem bez przewagi nad zwykłym mydłem.

200830 badań

Programy higieny rąk a zachorowania; mydło antybakteryjne dawało niewielką dodatkową korzyść wobec zwykłego.

201520 sekund

Mydło z 0,3% triklosanu nie działało lepiej niż to samo mydło bez triklosanu.

02 / Triklosan

Triklosan w mydle.
Laboratorium i dłonie ochotników.

Triklosan był jednym z szeroko stosowanych dodatków do mydeł antybakteryjnych. Kim i wsp. (Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 2015) porównali to samo mydło w dwóch wersjach: bez triklosanu i z 0,3% triklosanu. W laboratorium sprawdzili 20 szczepów bakterii po 20 sekundach kontaktu, w temperaturze 22°C i 40°C.

Po 20 sekundach nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy. Różnicę na korzyść mydła z triklosanem stwierdzono w pomiarze po 9 godzinach kontaktu w laboratorium. Tak długi kontakt nie zdarza się przy myciu rąk. W próbie na dłoniach ochotników mydło z triklosanem także nie usuwało bakterii lepiej.

0,3%
Badane mydło

Brak istotnej różnicy
po 20 sekundach kontaktu.

Kim i wsp., 2015 · wynik dla badanego mydła
BadanieCo porównanoWynik
Aiello i wsp., 2007 — przegląd 27 badańmydło z triklosanem 0,1–0,45% vs zwykłebrak przewagi w zapobieganiu objawom infekcji i w redukcji bakterii na dłoniach
Kim i wsp., 2015 — laboratorium i próba na dłoniach0,3% triklosanu, 20 s, 22°C i 40°Cbrak istotnej różnicy przy krótkim kontakcie; przewaga po 9 h dotyczyła laboratorium
Aiello i wsp., 2008 — metaanaliza 30 badańinterwencje higieny rąk w społecznościach−31% zachorowań żołądkowo-jelitowych, −21% oddechowych; zbiorczy efekt różnych interwencji
Porównania mydeł oraz metaanaliza programów higieny rąk — różne pytania badawcze. Pełne opisy bibliograficzne w sekcji „Źródła i odnośniki”.

Dlaczego zwykłe mydło wystarcza

Mydło ułatwia usunięcie ze skóry tłuszczu, brudu i drobnoustrojów, a płukanie pomaga je spłukać. Działa to tylko razem: mydło, dokładne pocieranie i woda. Samo zwiększanie ilości mydła nie zastąpi umycia kciuków, opuszek, grzbietów dłoni i przestrzeni między palcami.

Triklosan a oporność bakterii

Autorzy przeglądu z 2007 roku opisali też dane laboratoryjne, według których triklosan może sprzyjać przetrwaniu bakterii odpornych, także na antybiotyki (tzw. oporność krzyżowa). To powód, by takie składniki dalej badać. Nie dowodzi to jednak, że konkretne mydło wywoła u kogoś zakażenie bakterią oporną.

03 / Regulacje

Triklosan w przepisach
USA i Unii Europejskiej.

Przepisy w USA i UE nie zakazują wszystkich produktów antybakteryjnych. Obejmują wybrane substancje, zastosowania i kategorie produktów.

USA: 19 składników w środkach do mycia

Przepis FDA z 2016 roku objął 19 substancji czynnych, czyli składników odpowiadających za działanie przeciwbakteryjne, m.in. triklosan i triklokarban. Dotyczy konsumenckich środków do mycia spłukiwanych wodą i sprzedawanych bez recepty. Producenci nie wykazali ich bezpieczeństwa przy długim codziennym stosowaniu ani przewagi nad zwykłym mydłem, dlatego od 6 września 2017 roku takich środków z tymi składnikami nie można już sprzedawać. Przepis nie obejmuje m.in. preparatów bez spłukiwania ani środków stosowanych w ochronie zdrowia.

UE: triklosan niezatwierdzony w biocydach do higieny człowieka

Decyzja wykonawcza (UE) 2016/110 nie zatwierdziła triklosanu jako substancji czynnej w produktach biobójczych grupy 1, czyli środkach do higieny człowieka. Powodem było niedopuszczalne ryzyko dla środowiska w ocenianych sposobach użycia. Kosmetyki podlegają odrębnym przepisom. Załącznik V, poz. 25 rozporządzenia (WE) nr 1223/2009, zmieniony rozporządzeniem (UE) 2024/996, dopuszcza triklosan jako konserwant m.in. w mydłach do rąk, w stężeniu do 0,3%.

04 / Technika

Jak myć ręce.
Kiedy, jak długo i jaką techniką.

CDC zaleca co najmniej 20 sekund pocierania dłoni z mydłem. Plakat WHO opisuje 40–60 sekund na całą procedurę mycia i osuszania. Liczby te odnoszą się do różnych etapów, więc nie są sprzeczne. W praktyce trzeba zostawić czas także na dokładne spłukanie i osuszenie dłoni.

Kiedy myć ręce

CDC zaleca mycie rąk m.in. przed przygotowywaniem posiłków i jedzeniem, po toalecie oraz po wydmuchaniu nosa, kaszlu lub kichaniu.

01

Zmocz i namydl

Użyj czystej bieżącej wody, ciepłej lub zimnej. Rozprowadź mydło na dłoniach, grzbietach i między palcami.

02

Pocieraj minimum 20 s

Dokładnie umyj kciuki, opuszki i miejsca pod paznokciami. Nasza wskazówka: odmierz czas zegarem, bo liczenie do dwudziestu w myślach bywa zbyt szybkie.

03

Spłucz dokładnie

Spłucz dłonie czystą bieżącą wodą. Woda zabiera brud i drobnoustroje, które mydło oderwało od skóry.

04

Osusz do końca

Użyj czystego ręcznika lub suszarki; procedura WHO wskazuje ręcznik jednorazowy. Nie zostawiaj dłoni wilgotnych.

Gdy nie ma wody i mydła

CDC zaleca wtedy preparat do rąk zawierający co najmniej 60% alkoholu. Używaj go zgodnie z etykietą. Przy widocznym zabrudzeniu lub zatłuszczeniu dłoni wybierz mycie wodą i mydłem.

05 / Osuszanie

Osuszanie rąk.
Mokre dłonie przenoszą więcej bakterii.

Patrick, Findon i Miller (1997) sprawdzali w Auckland, ile bakterii przechodzi przy dotyku z dłoni zmoczonych przez 5 s pod bieżącą wodą, bez mydła. Z mokrych dłoni na próbkę imitującą skórę (zamsz) przeszło około 68 000 bakterii. Po osuszeniu, czyli 10 s ręcznikiem materiałowym i 20 s strumieniem powietrza, przeszło około 140. Próbka skóry była jedną z trzech badanych powierzchni, a w pomiarach wzięło udział 6 ochotników. Wynik nie mówi, o ile spadnie liczba zachorowań. Badano ręcznik materiałowy i suszarkę, więc nie da się go przenieść na ręcznik papierowy. Badanie wsparła finansowo i sprzętowo firma New Zealand Towel Services.

Dłonie mokre68 000
Dłonie osuszone140
Liczba bakterii przeniesionych na próbkę imitującą skórę (zamsz) w eksperymencie dotykowym z udziałem 6 ochotników; dłonie zmoczone wodą bez mydła. Osuszanie: 10 s ręcznikiem materiałowym + 20 s strumieniem powietrza. Patrick, Findon, Miller, Epidemiology and Infection 1997.

06 / Wyposażenie

Mydło i ręczniki
przy umywalce w firmie.

Przy umywalce potrzebne są mydło i ręcznik do dokładnego osuszenia dłoni. Automatyczny dozownik ułatwia pobranie mydła bez naciskania przycisku, a dozownik ręczników w roli pozwala wygodnie dokończyć mycie rąk.

01 / MYCIE

Mycie rąk: dozownik SF2 i mydło w pianie

Automatyczny dozownik WEPA Satino Mini SF2 współpracuje z mydłem w pianie SF2 w woreczkach 500 ml. Czujnik uruchamia podawanie mydła po zbliżeniu dłoni.

Automatyczny dozownik mydła WEPA Satino Mini SF2, czarny 333433
Dozownik automatyczny WEPA Satino Mini SF2
Kod 333433 (czarny) · wkłady 500 ml
Wkład z mydłem w pianie WEPA SF2, 500 ml
Mydło w pianie WEPA SF2
System SF2 · wkład 500 ml
02 / OSUSZANIE

Osuszanie rąk: dozownik AutoCut PT1 i ręcznik w roli

Do dozownika WEPA AutoCut PT1 pasuje ręcznik w roli Satino Prestige 317820: dwuwarstwowy, z celulozy, o długości 150 m. Dozownik odcina pobierany odcinek papieru, a kolejne porcje pozostają osłonięte w jego obudowie.

Czarny dozownik WEPA AutoCut PT1 do ręczników w roli, kod 333419
Dozownik WEPA AutoCut PT1
Kod 333419 (czarny) · automatyczne odcinanie
Ręcznik papierowy w roli WEPA Satino Prestige 317820, 150 m, dwie warstwy
Ręcznik w roli WEPA Satino Prestige
Kod 317820 · 150 m · 2 warstwy

Zobacz mydła do dozownikówZobacz ręcznik Satino Prestige

07 / Ograniczenia

Czego badania
nie rozstrzygają.

Badania dotyczyły konsumenckich mydeł z triklosanem, głównie w stężeniach 0,1–0,45%. Nie podważają zasad dezynfekcji rąk w ochronie zdrowia. Nie oceniają też wszystkich współczesnych substancji czynnych, czyli składników odpowiedzialnych za działanie przeciwbakteryjne. W miejscu pracy obowiązują procedury higieniczne danego obiektu.

Wynik laboratoryjny≠Ryzyko zachorowania

08 / FAQ

Pytania o mydło
antybakteryjne i mycie rąk.

Czy mydło antybakteryjne lepiej chroni przed chorobami niż zwykłe?

Nie. Przegląd 27 badań (Aiello i wsp., 2007) nie wykazał, by mydła z triklosanem w stężeniach 0,1–0,45% chroniły lepiej niż zwykłe mydło w codziennym użyciu.

Jak długo trzeba myć ręce?

CDC zaleca co najmniej 20 sekund pocierania dłoni z mydłem. WHO podaje 40–60 sekund na całą procedurę mycia i osuszania. Do czasu pocierania trzeba doliczyć zmoczenie, spłukanie i osuszenie dłoni.

Czy do mycia rąk potrzebna jest gorąca woda?

Nie. CDC zaleca czystą bieżącą wodę, ciepłą lub zimną. Dokładnie rozprowadź mydło i umyj wszystkie powierzchnie dłoni.

Dlaczego trzeba dokładnie osuszać ręce?

Wilgoć ułatwia przenoszenie bakterii przy dotyku. W badaniu Patrick i wsp. (1997) osuszanie znacznie ograniczyło liczbę bakterii przeniesionych na próbkę skóry. Wynik nie oznacza takiej samej redukcji ryzyka zachorowania.

Kiedy używać preparatu do dezynfekcji rąk?

Gdy woda i mydło są niedostępne, CDC zaleca preparat zawierający co najmniej 60% alkoholu. Przy widocznym zabrudzeniu lub zatłuszczeniu dłoni umyj je wodą i mydłem. W placówkach medycznych i innych miejscach pracy stosuj obowiązujące procedury.

Czy triklosan jest zakazany w mydłach?

Nie wszędzie. W USA przepis FDA z 2016 roku objął go w konsumenckich środkach do mycia rąk spłukiwanych wodą. W UE nie jest zatwierdzony w produktach biobójczych do higieny człowieka, ale w kosmetykach, m.in. mydłach do rąk, może być konserwantem w stężeniu do 0,3%.

Doradztwo

Wyposażasz łazienki w firmie lub obiekcie?

Pomożemy dobrać mydło, dozowniki i ręczniki do liczby użytkowników i miejsca montażu.

Zadzwoń: 534 994 890 biuro@pureco.pl

Źródła i odnośniki

  1. Velazquez S, Griffiths W, Dietz L, Horve P, Nunez S, Hu J, Shen J, Fretz M, Bi C, Xu Y, Van Den Wymelenberg KG, Hartmann EM, Ishaq SL. From one species to another: A review on the interaction between chemistry and microbiology in relation to cleaning in the built environment. Indoor Air 2019;29(6):880–894. DOI 10.1111/ina.12596. Wiley, pełny tekst (CDC Stacks)
  2. Aiello AE, Larson EL, Levy SB. Consumer antibacterial soaps: effective or just risky? Clinical Infectious Diseases 2007;45(Suppl 2):S137–S147. DOI 10.1086/519255. PubMed
  3. Kim SA, Moon H, Lee K, Rhee MS. Bactericidal effects of triclosan in soap both in vitro and in vivo. Journal of Antimicrobial Chemotherapy 2015;70(12):3345–3352. DOI 10.1093/jac/dkv275. Oxford Academic
  4. Aiello AE, Coulborn RM, Perez V, Larson EL. Effect of hand hygiene on infectious disease risk in the community setting: a meta-analysis. American Journal of Public Health 2008;98(8):1372–1381. DOI 10.2105/AJPH.2007.124610. AJPH
  5. Patrick DR, Findon G, Miller TE. Residual moisture determines the level of touch-contact-associated bacterial transfer following hand washing. Epidemiology and Infection 1997;119(3):319–325. DOI 10.1017/S0950268897008261. DOI
  6. U.S. Food and Drug Administration. Safety and Effectiveness of Consumer Antiseptics; Topical Antimicrobial Drug Products for Over-the-Counter Human Use. Final rule. Federal Register 2016;81:61106. Federal Register
  7. Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2016/110 z 27 stycznia 2016 r. w sprawie niezatwierdzenia triklosanu jako istniejącej substancji czynnej do stosowania w produktach biobójczych należących do grupy produktowej 1. Dz.U. UE L 21 z 28.1.2016, s. 86–87. EUR-Lex
  8. CDC. About Handwashing. cdc.gov; CDC. Hand Sanitizer Facts. cdc.gov
  9. WHO. How to Handwash? who.int (PDF)
  10. Komisja Europejska. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 z dnia 3 kwietnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 w odniesieniu do stosowania w produktach kosmetycznych witaminy A, Alpha-Arbutin i Arbutin oraz niektórych substancji potencjalnie zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego — załącznik V poz. 25: triklosan w mydłach do rąk do 0,3%. EUR-Lex
  11. FDA. Skip the Antibacterial Soap; Use Plain Soap and Water. Zalecenie dla konsumentów

Pureco

Pureco to lider w dostarczaniu profesjonalnych rozwiązań do utrzymania czystości, specjalizujący się w produktach europejskich najwyższej jakości. Nasze wieloletnie doświadczenie i współpraca z renomowanymi producentami pozwalają nam oferować zaawansowane technologicznie maszyny czyszczące, profesjonalną chemię gospodarczą oraz kompleksowy serwis, skierowane do firm, instytucji i jednostek publicznych. Zobowiązujemy się do promowania kultury czystości, oferując konkurencyjne ceny i indywidualne podejście do każdego klienta, co czyni nas zaufanym partnerem w branży.

Niedziela Poniedziałek Wtorek Środa Czwartek Piątek Sobota Styczeń Luty Marzec Kwiecień Maj Czerwiec Lipiec Sierpień Wrzesień Październik Listopad Grudzień